Ontwikkelpaden, reacties en
omgevingen die tot leven leiden

Waarom PRELIFE

De oorsprong van leven is een van de grootste onbeantwoorde vragen van de mensheid. Begrijpen hoe leven is ontstaan uit niet-levende materie vergt het samenbrengen van kennis en expertise uit verscheidene wetenschappelijke disciplines. In Nederland werken vele onderzoekers aan de diverse aspecten van de oorsprong van leven, maar hun inspanningen bleven enigszins gefragmenteerd. Dat beperkte de mogelijkheden tot samenwerking en de ontwikkeling van nieuwe ideeën.

PRELIFE brengt deze diverse onderzoeksgemeenschap samen in een geïntegreerd, interdisciplinair consortium dat zich richt op de belangrijkste wetenschappelijke uitdagingen: het identificeren van de omgevingen en processen die het ontstaan van leven op de jonge aarde,  en mogelijk elders in het zonnestelsel, mogelijk maakten. PRELIFE stimuleert innovatieve benaderingen en perspectieven door het verbinden van disciplines zoals astronomie, biologie, scheikunde, aard- en planeetwetenschappen, wiskunde, natuurkunde, educatiewetenschap en de kunsten.

Wat we doen

PRELIFE onderzoekt hoe, wanneer en onder welke omstandigheden leven is ontstaan op aarde, en hoe vaak deze omstandigheden elders in het heelal voorkomen. Onderzoekers uit verschillende disciplines werken binnen het consortium aan vier onderling verbonden onderzoeksthema’s.

Ten eerste bestuderen we de omstandigheden op de vroege aarde; we kijken naar de atmosfeer, de oceanen, de geologie en de geografie om potentiële omgevingen te identificeren waar leven zijn kunnen zijn begonnen. Ten tweede onderzoeken we de chemische bouwstenen en processen die tot leven hebben kunnen leiden, inclusief de vorming van complexe moleculen, zelf replicerende systemen, metabolisme en primitieve cellen. Ten derde onderzoeken we de mogelijkheid van leven buiten de aarde door het bestuderen van planeetvorming, exoplaneten en oceaanwerelden, zoals onder het oppervlak van ijsmanen. Tot slot ontwikkelen we educatieve materialen om de complexiteit van het onderzoek naar de oorsprong van het leven toegankelijk te maken voor scholieren en de rest van de samenleving.

De 15 samenwerkingsprojecten binnen PRELIFE combineren laboratoriumexperimenten, rekenkundige modellering, theoretisch onderzoek, astronomische waarnemingen en educatie-onderzoek. Het verbinden van deze onderzoeksmethoden zal leiden tot het identificeren van de omstandigheden, processen en belangrijkste transformaties die het ontstaan van leven mogelijk maakten, en daarnaast ons begrip van mogelijke buitenaards leven versterken.

Onderzoeksagenda

Onze onderzoeksthema’s

Project 1: Wat zirkonen ons vertellen over de jonge aarde

Tijdens het Hadeïcum (4,56 tot 4 miljard jaar geleden) zag de aarde er heel anders uit: met magma-oceanen en een giftige, zuurstofarme atmosfeer. Hoe dit er precies uitzag is nog onzeker, terwijl die kennis belangrijk is om de leefomgeving van het eerste leven te begrijpen. 

Bekijk onderzoeksagenda
Onze onderzoeksthema’s

Project 2: Hoe de jonge aarde een atmosfeer en oceanen vormde

Na vorming was de aarde grotendeels gesmolten. Bij afkoeling begon de aarde uit te kristalliseren, waardoor een vaste korst vormde. Tijdens de stolling ontsnapten uit het binnenste van de aarde gassen, waaronder waterdamp, dat condenseerde en uiteindelijk de eerste oceanen vormde.

Bekijk onderzoeksagenda
Onze onderzoeksthema’s

Project 3: Hoe zag de vroege aarde eruit?

Hoe zag het Hadeïsche aardklimaat eruit? Welke scheikundige stoffen en energiebronnen waren er toen op het aardoppervlak? En hoe beschermde de aarde zichzelf tegen schadelijke invloeden, zoals sterke straling en extreme omstandigheden?  Terwijl de antwoorden hierop essentieel zijn is er nauwelijks direct bewijs. 

Bekijk onderzoeksagenda
Onze onderzoeksthema’s

Project 4: Waaruit bestonden Hadeïsche oceanen?

Het aardklimaat hangt sterk samen met de cyclus en verdeling van silica (SiO2), een veelvoorkomende verbinding die de basis vormt van zand, kwarts en gesteenten. Bij verwering lossen silica-rijke mineralen op, waarbij CO₂ wordt opgenomen en de zuurgraad (pH) afneemt. 

Bekijk onderzoeksagenda
Onze onderzoeksthema’s

Project 5: Hoe ontstond informatieverwerking in het vroege leven?

Organismen gebruiken complexe moleculen als RNA, DNA en eiwitten om informatie op te slaan, door te geven en te verwerken. Deze moleculen zijn opgebouwd uit bouwstenen zoals aminozuren, suikers en nucleotiden die miljarden jaren geleden ontstonden uit eenvoudige chemische reacties.

Bekijk onderzoeksagenda
Onze onderzoeksthema’s

Project 6: Van bouwstenen naar levensfuncties

Het ontstaan van het leven begon met chemische reacties tussen prebiotische of bouwstenen. Dat zijn stoffen als aminozuren, suikers en vetzuren die kunnen ontstaan via gewone chemische reacties, zonder dat er al leven nodig is. Deze reacties begonnen waarschijnlijk vrij simpel, maar werden steeds complexer.

Bekijk onderzoeksagenda
Onze onderzoeksthema’s

Project 7: Waar chemie verandert in biologie

Het ontstaan van leven hangt niet alleen af van water op aarde, maar ook van waar bouwstenen vandaan kwamen en waar de chemische reacties het meest actief waren. Als organische stoffen bijvoorbeeld vanuit de ruimte naar de aarde werden gebracht, zouden dezelfde prebiotische bouwstenen ook op andere planeten aan de basis van leven kunnen staan.

Bekijk onderzoeksagenda
Onze onderzoeksthema’s

Project 8: Hoe ontstonden de voorlopers van cellen?

In het late Hadeïcum (ruwweg tussen 4,1 en 3,8 miljard jaar geleden) begonnen moleculen zich te organiseren in eenvoudige ‘omhulsels’. Hieruit ontstonden protocellen: primitieve, cel-achtige structuren die bestaan uit blaasjes begrensd door membranen die spontaan gevormd werden door amfifiele moleculen.

Bekijk onderzoeksagenda
Onze onderzoeksthema’s

Project 9: Hoe vergroot je de “evolueerbaarheid” van scheikundige systemen?

Onderzoekers hebben al vaker uit vrij eenvoudige organische moleculen scheikundige systemen ontwikkeld die zichzelf kunnen kopiëren. Eén zo’n systeem vertoonde recentelijk een soort primitieve basis-evolutie volgens de principes van Darwin (dus: waarbij selectie en vermenigvuldiging al beginnen te werken).

Bekijk onderzoeksagenda
Onze onderzoeksthema’s

Project 10: Van zelfkopiërende moleculen naar complex gedrag

Evolutie volgens Darwin, met variatie, selectie en vermenigvuldiging, is een sleuteleigenschap van het leven zoals wij dat kennen. Waarschijnlijk speelde dit proces ook een grote rol bij het ontstaan van leven: vanuit een simpel begin konden prebiotische moleculen zo steeds complexer worden.

Bekijk onderzoeksagenda
Onze onderzoeksthema’s

Project 11: Hoe herken je de oudste fossielen?

We kunnen het ontstaan van leven beter begrijpen als we vaststellen in welke omgeving de oudste microfossielen voorkwamen en hoe ze leefden. Dat lukt alleen als we ze betrouwbaar kunnen onderscheiden van structuren die zonder leven zijn gevormd, maar er wel op lijken.

Bekijk onderzoeksagenda
Onze onderzoeksthema’s

Project 12: Hoe ontstaan aardachtige planeten?

Het ontstaan van ons zonnestelsel ging ongeveer zo: een grote wolk van gas en stof stortte onder zwaartekracht in, waarbij in het midden de zon ontstond. Rondom vormde zich een draaiende schijf waarin het resterende materiaal samenklonterde tot planeten, manen en andere hemellichamen.

Bekijk onderzoeksagenda